Muzeum w Gliwicach

Willa Caro

Szanowni Państwo, informujemy, że ze względu na organizację forum Dom Pamięci Żydów Górnośląskich 21 listopada 2019 r. będzie niedostępny dla zwiedzających. Za utrudnienia przepraszamy.
DZISIAJ JEST
Piątek, 15 listopada
GODZINY OTWARCIA
Poniedziałek: nieczynny
Wtorek: 09:00 - 15:00
Środa: 09:00 - 16:00
Czwartek: 10:00 - 16:00
Piątek: 10:00 - 16:00
Sobota: 11:00 - 17:00
Niedziela: 11:00 - 16:00
Poniedziałek: Wtorek: Środa: Czwartek: Piątek: Sobota: Niedziela:
nieczynny 09:00 - 15:00 09:00 - 16:00 10:00 - 16:00 10:00 - 16:00 11:00 - 17:00 11:00 - 16:00

Willa Caro

Jest przykładem doskonale zachowanej XIX-wiecznej rezydencji w stylu renesansowej architektury willowej. Niegdyś należała do gliwickiego przemysłowca Oscara Caro, a w 1934 roku została przekazana przez miasto na stałą siedzibę Muzeum. Wybudowana w latach 1882-1885 jednopiętrowa rezydencja (drugie piętro dobudowano w latach 20. XX wieku), posiadała rozległy, eklektyczny ogród. Obecnie willę i ogród otacza wiernie zrekonstruowane kamienno-metalowe ogrodzenie. We wnętrzach pozostał dobrze zachowany wystrój: bogato zdobione stropy, boazerie, parkiety, stolarka drzwiowa i okienna.

Aktualnie w willi prezentowana jest wystawa stała dziewiętnastowiecznych wnętrz mieszkalnych górnośląskich przemysłowców. Ponadto mają tu miejsce liczne wystawy czasowe, koncerty, spotkania, konferencje i warsztaty towarzyszące wystawom.

Zbiory

W Willi Caro mają siedzibę dwa działy: sztuki i rzemiosła artystycznego oraz etnografii. Gromadzone przez nie liczne zabytki tworzą bogate kolekcje między innymi szkła artystycznego z okresu XVII-XX wieku, największego w Polsce powojennej zbioru polskiej biżuterii srebrnej. Na wystawach podziwiać można rzadkie eksponaty z kolekcji dawnych i współczesnych wyrobów z porcelany, fajansu i kamionki, pochodzących z licznych znanych wytwórni takich jak: Miśnia, Wiedeń, Höchst, Berlin, Fürstenberg, Sèvres, Nymphenburg, Ludwigburg, Fulda, Gera, Wedgwood, Delft, Holič, kraje Dalekiego Wschodu, Ćmielów, Chodzież, Włocławek. Osobny i wyjątkowy zbiór stanowi natomiast polska fotografia artystyczna obejmująca prace autorów związanych z gliwickim środowiskiem fotograficznym – Zofii Rydet, Jerzego Lewczyńskiego, Michała Sowińskiego i innych.

Zbiory działu etnografii to przede wszystkim zabytki kultury ludowej Śląska i regionów sąsiednich: XVIII-XIX wieku rzeźba w drewnie, malarstwo na szkle i płótnie, ceramika, stroje, narzędzia rolnicze i rzemieślnicze. Bogate dziedzictwo kultury ludowej stanowi obecnie część stałej wystawy na Zamku Piastowskim.

Historia Willi Caro

Willa Oscara Caro wybudowana w końcu XIX wieku jest przykładem nielicznie już zachowanych miejskich rezydencji mieszkalnych górnośląskich przemysłowców. Oscar Caro pochodził z Wrocławia, urodził się 15 czerwca 1852 r. Jego rodzicami byli Robert i Hermina z domu Kern. Dom rodziny Caro znajdował się we Wrocławiu przy dzisiejszej ul. Podwale. Dziadek Oscara Mortiz Izaak był właścicielem hurtowni żelaza. Wspólnie z synem Robertem (ojcem Oscara) rozwinął działalność handlowo-usługową na Górnym Śląsku. W 1848 roku wybudował hutę Hermina w Łabędach koło Gliwic. Oscar jako jeden z czterech synów Roberta został spadkobiercą górnośląskich firm i kontynuował działalność ojca. Po śmierci Roberta Caro w 1875 roku i w latach następnych Oscar Caro stał się właścicielem lub współwłaścicielem huty Hermina, Fabryki Drutu w Gliwicach, założonej przez Roberta Caro w 1866 r., wspólnie ze szwagrem Heinrichem Kernem oraz huty Julian w Bobrku. W 1887 r. doszło do połączenia wymienionych zakładów z firmami innego gliwickiego przemysłowca Wilhelma Hegenscheidta. Powstała w ten sposób górnośląska spółka akcyjna przemysłu żelaznego, której Oscar Caro był dyrektorem generalnym do 1905 roku.

Oscar Caro osiedlił się w Gliwicach ok. 1882 r. Poślubił Florę, córkę miejscowego mistrza budowlanego Salomona Lubowskiego. Działkę, na której stanęła willa nabył od Heinricha Kerna w 1882 roku. Parcela odbiegała od obecnej, była znacznie większa, zajmowała obszar między dzisiejszymi ulicami Dolnych Wałów i Wyszyńskiego.

Pierwszy projekt rezydencji dla Oscara Caro powstał prawdopodobnie w 1884 r. w berlińskiej firmie architektonicznej Ihne & Stegmüller. Był to budynek historyzujący, zaprojektowany w duchu renesansu północnoeuropejskiego. Projekt został opublikowany w jednym z czasopism architektonicznych. Willa w dzisiejszej postaci została wybudowana być może w wyniku uproszczenia tego projektu i zmiany architektonicznej szaty zewnętrznej. Ostatecznie powstał jednopiętrowy budynek bliski dziewiętnastowiecznej wizji włoskiej renesansowej architektury willowej o ogólnie harmonijnej i zrównoważonej sylwecie. W rozległym eklektycznym ogrodzie, z nieregularnymi alejkami i stawem znajdowały się także budynki gospodarcze, stajnia i powozownia. Willę zbudowano najprawdopodobniej w latach 1882-1885.

Może o tym świadczyć odkryty w głównej klatce wejściowej nad portalem wewnętrznym, przygotowany do wykonania w stiuku rysunek daty 1885. W latach 1899-1900 dobudowany został ogród zimowy, przylegający do elewacji od strony obecnej ulicy Zwycięstwa. Nieznany jest autor zrealizowanego projektu willi. Mogła to być wspomniana berlińska firma Ihne & Stegmüller albo wrocławski architekt Carl Grosser, który przebudował dla Oscara Caro zameczek Paulinum w Jeleniej Górze w 1905 r., bądź teść Oscara, gliwicki mistrz budowlany Salomon Lubowski. Jeszcze w latach 90-tych Oscar Caro nabył drugą posiadłość, wspomniany zameczek Paulinum w Jeleniej Górze. Pozostał bezpośrednim użytkownikiem gliwickiej rezydencji do roku 1909, kiedy to ostatecznie przeniósł się do Jeleniej Góry. Właścicielem willi pozostał do 1916 r. Między 1908 a 1916 rokiem Oscar Caro wynajmował willę. W 1911 roku skanalizowano posesję oraz dobudowano dwa służbowe budynki w ogrodzie od strony dzisiejszej  ul. Studziennej. Od 1924 roku willa miała nowych właścicieli. Mieściła się tutaj siedziba spółki przemysłowo-budowlanej. Dokonano wówczas gruntownej przebudowy: dobudowano drugie piętro, pokryto budynek nowym dachem, przebudowano częściowo wnętrza (prawdopodobnie dokonano wtedy wymiany stolarki drzwiowej na pierwszym piętrze), powiększono pomieszczenia sanitarne, zaadaptowano piwnice na cele biurowe.


W 1929 r. jako właściciel willi figuruje Nicolaus von Ballestrem z Pławniowic. W 1934 r. właścicielem obiektu zostało miasto. W tym samym roku willa Oscara Caro stała się siedzibą gliwickiego Muzeum.

W 2000 roku Willę Caro otwarto po gruntownej renowacji i konserwacji, która przywróciła walory historyczne temu XIX-wiecznemu zabytkowi. Wewnątrz obiektu znajduje się wystawa wnętrz mieszkalnych.

Tekst: Anna Kwiecień

Willa Caro na starych fotografiach

/