Szanowni Państwo, prosimy o zapoznanie się z zasadami zwiedzania Muzeum w czasie obowiązywania stanu epidemii. Dziękujemy!
Bem w Siedmiogrodzie fragment panoramy namalowanej przez Jana Stykę w 1897 roku

Bem w Siedmiogrodzie fragment panoramy namalowanej przez Jana Stykę w 1897 roku

Ekshumacja szczątków gen. Józefa Bema pochowanego na górze Dżebel el Isam (Góra Wielkich Ludzi).

Ekshumacja szczątków gen. Józefa Bema pochowanego na górze Dżebel el Isam (Góra Wielkich Ludzi).

Sprowadzenie szcżątków gen. Józefa Bema do Polski

Sprowadzenie szcżątków gen. Józefa Bema do Polski

Sprowadzenie szcżątków gen. Józefa Bema do Polski

Sprowadzenie szcżątków gen. Józefa Bema do Polski

Sprowadzenie szcżątków gen. Józefa Bema do Polski

Sprowadzenie szcżątków gen. Józefa Bema do Polski

Złożenie szcżątków gen. Józefa Bema w mauzoleum w Parku Strzeleckim w Tarnowie

Złożenie szcżątków gen. Józefa Bema w mauzoleum w Parku Strzeleckim w Tarnowie

Tarnów, Mauzoleum Generała Józefa Bema

Tarnów, Mauzoleum Generała Józefa Bema

/

30 czerwca 1929 - uroczysty pogrzeb gen. Józefa Bema w Tarnowie

TERMIN 30 czerwca - 05 lipca 2020
30 czerwca 1929 r. w Tarnowie odbył się uroczysty pogrzeb wybitnego inżyniera i dowódcy, gen. Józefa Bema. Gen Józef Zachariasz Bem urodził się 14 marca 1794 w Burku pod Tarnowem. Był bohaterm trzech narodów: polskiego, węgierskiego i tureckiego.  W 1810 r. rozpoczął karierę wojskową. Uzyskał stopień podporucznika artylerii Księstwa Warszawskiego. W 1812 r. wziął udział w  wojnie przeciwko Rosji. W 1813 r. wyróżnił się podczas obrony Gdańska przed Prusakami i Rosjanami. Po kongresie Wiedeńskim służył w armii Królestwa Polskiego. Brał udział w powstaniu listopadowym, podczas którego dosłużył się stopnia generalskiego. Jest uznawany za prekursora wojsk rakietowych. Następnie wyemigrował do Niemiec, a potem do Francji, angażując się w życie polityczne Wielkiej Emigracji. W 1848 r. czynnie uczestniczył w wydarzeniach rewolucyjnych we Wiedniu, a po upadku miasta przedarł się na Węgry, gdzie w grudniu 1848 r. stanął na czele wojsk rewolucyjnych w Siedmiogrodzie i Banacie reorganizując ją i potrajając liczebnie. Do wiosny 1849 r.  stoczył kilkadziesiąt zwycięskich potyczek i bitew w efekcie czego wyzwolił cały Siedmiogód, Banat i wkroczył do Bukowiny. Węgrzy z  wdzięczności nadali mu przydomek Apo (Ojczulek) oraz wyjątkowe, unikalne odznaczenie, dekorując go Krzyżem Wielkim Orderu Świętego Stefana z gwiazdą orderową zdobioną diamentem wyjętym z korony pierwszego króla Węgier – Stefana I Świętego. W jego miejsce wstawili plakietkę z nazwiskiem generała „Józef Bem”. Nie mogąc poradzić sobie z insurekcją, Austriacy poprosili o pomoc Moskali. Po zawartym porozumieniu do konfliktu dołączyła stutysięczna armia carska pod dowództwem gen. Iwana Paskiewicza, która przystąpiła do zduszenia rewolucji. Przeciwko 17 tys. armii powstańczej w  Siedmiogrodu sojusznicy skierowali 56 tys. armię, w skład której wchodził 40 tys. korpus rosyjski.   W sierpniu 1849, w obliczu klęski,  Bem został mianowany przez przywódcę powstania Lajosa Kossutha naczelnym wodzem armii węgierskiej. Na początku bitwy pod Temesvarem (Timisoarą) został jednak ranny a jego armia poniosła klęskę. Rewolucja upadła, a Bem wraz z niedobitkami powstańców przekroczył w 1849 granicę turecką, licząc na dalszą walkę przeciw Rosji w oczekiwanym konflikcie turecko – rosyjskim. Został jednak internowany i zesłany do Aleppo.  Opracował plany reorganizacji armii tureckiej, budowy systemu  twierdz pogranicznych, a  także projekty uregulowania przepływających przez ten kraj rzek Tygrysu i Eufratu. Wybudował też fabrykę prochu, który dostarczał armii tureckiej. W efekcie zyskał przychylność władz tureckich i uzyskał stopień generalski. Podczas obrony Aleppo przed powstańcami beduińskimi, dowodził artylerią. Była to jego ostania bitwa. W listopadzie 1850 r. zachorował na malarię, choć istnieje teoria mówiąco o tym, że został otruty przez rosyjskiego agenta, gdyż obawiano się jego talentów podczas spodziewanej wojny. Zmarł 10 grudnia i pochowany został na cmentarzu wojskowym położonym na skalistej górze Dżebel el Isam (Góra Wielkich Ludzi). Umierając miał wypowiedzieć słowa: „Polsko! Ja Cię już nie zbawię”. Trzy lata później rozpoczęła się wojna turecko-rosyjska,  na którą czekał…
 
 
 
O sprowadzenie szczątków rozpoczęto starania wkrótce po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Dla generała zaplanowano specjalne miejsce pochówku w jego rodzinnym mieście. Nie mógł bowiem spocząć w święconej ziemi, gdyż aby móc służyć w armii osmańskiej, dokonał konwersji na Islam. Wyjątkowe mauzoleum zaprojektował prof. Adolf Szyszko-Bohusz. Wybudowano je na wodzie w Parku Strzeleckim. Sarkofag ze szczątkami bohatera umieszczono na  sześciu kolumnach.  20 czerwca 1929 r. w Aleppo dokonano ekshumacji, a następnie szczegółowych oględzin szczątków. Stwierdzono  szereg ran, jakie odniósł generał, jak złamany, nieprawidłowo złożony obojczyk  (pamiątka z Temesvaru), blizny na kości miednicy (z walk pod Ostrołęką), pięć blizn po postrzałach na kościach, głównie goleniach, a także dziura przechodząca na wylot przez szyjkę prawego uda, odniesiona w wyniku postrzału w pojedynku oraz uszkodzenia palców ręki. Trumnę ze szczątkami generała przewieziono do Budapesztu, gdzie 27 czerwca wystawiona została na widok publiczny w Muzeum Narodowym. Cześć oddało mu tysiące Węgrów. 29 czerwca 1929 roku wagon z prochami generała Bema przekroczył granice Polski. Trumnę ze zwłokami Generała powitano na stacji w Dziedzicach, gdzie oddano honory wojskowe i 21 salw armatnich, odegrano hymn polski, węgierski i turecki, a następnie przewieziono pociągiem do Krakowa i wystawiono dna dziedzińcu wawelskim. Następnego dnia, pociąg z trumną Bema wjechał na tarnowski dworzec. Przy dźwiękach "Warszawianki" kondukt przemaszerował ulicami Krakowską, Wałową i Piłsudskiego. Uroczystość, dzięki transmisji radiowej, śledziła cała Polska. Wzięły w nich udział wojskowe delegacje węgierskie i tureckie oraz liczne grono Węgrów. Do parku trumnę generała ponieśli na ramionach oficerowie artylerii. Przy trumnie  w sarkofagu umieszczono urnę z ziemią spod domu rodzinnego, z pól bitewnych Ostrołęki i Igani,  63 historycznych województw węgierskich oraz 28 miejscowości Siedmiogrodu, pod którymi walczył. Na ścianach sarkofagu umieszczono daty urodzin, śmierci i sprowadzenia prochów generała do Polski oraz inskrypcje w języku polskim: „Józef Bem”; w języku węgierskim (w tłumaczeniu): „Ojczulek Bem, węgierskiej wolności największy obrońca 1848-1849”;  oraz tureckim, zapisanym arabskim alfabetem (w tłumaczeniu): „Ferik [generał] Murad Pasza”.
 
Tekst: Zbigniew Gołasz, historyk Muzeum w Gliwicach