Lubomia – największy gród plemienny wczesnych Słowian na Górnym Śląsku
TERMIN
środa, 3 czerwca 2026
MIEJSCE
Zamek Piastowski
Historia pobytu wczesnych Słowian na Górnym Śląsku, obejmująca okres od VI do X wieku, nie obfituje w liczne znaleziska archeologiczne. Jedno z najważniejszych i najciekawszych stanowisk związanych z tym okresem znajduje się jednak w południowo-zachodniej części województwa śląskiego – w Kotlinie Raciborskiej, na przedpolu Bramy Morawskiej. To grodzisko w Lubomi – największy i najlepiej zachowany gród plemienny regionu, o powierzchni około 4 ha, związany z plemieniem Golęszyców.
Założony w drugiej połowie VIII wieku gród pełnił funkcję lokalnego centrum osadniczego i obronnego. Rozległy system wałów i fos, doskonale czytelny do dziś w terenie, świadczy o wysokim poziomie organizacji jego mieszkańców. Centralną część założenia stanowił gród właściwy otoczony podwójnym pierścieniem umocnień, wokół którego funkcjonowały podgrodzia. Wcześniej, już od VII wieku, na tym obszarze istniała otwarta osada.
Zabudowę grodu usytuowano wzdłuż linii umocnień, pozostawiając pustą przestrzeń centralną. Tworzyły ją chaty w konstrukcji zrębowej i słupowej, półziemianki oraz obiekty gospodarcze. Badania archeologiczne odsłoniły nie tylko relikty budynków mieszkalnych, palenisk i konstrukcji obronnych, a także liczne przedmioty codziennego użytku, elementy uzbrojenia oraz wyjątkowo bogaty zespół zabytków pochodzenia wielkomorawskiego. Znaleziska te potwierdzają, że Lubomia była ważnym punktem na szlaku kontaktów łączących ziemie dzisiejszego Górnego Śląska z obszarem Wielkich Moraw.
W ostatnich latach stanowisko badano również z wykorzystaniem nowoczesnych metod nieinwazyjnych – skaningu laserowego LiDAR oraz badań geofizycznych. Pozwoliły one odkryć nowe elementy założenia grodowego i lepiej poznać jego przestrzenny układ.
Dziś grodzisko w Lubomi pozostaje niezwykłym świadectwem początków słowiańskiego osadnictwa oraz formowania się struktur plemiennych na Górnym Śląsku. Na wystawie czasowej „Zagadkowe kurhany. Początki Słowian na Górnym Śląsku” prezentujemy jedynie niewielką część zabytków związanych z tym obiektem. Większość z nich można zobaczyć na wystawie stałej w Muzeum w Wodzisławiu Śląskim, do którego serdecznie zapraszamy.
