W tradycji ludowej każdy dzień Wielkiego Tygodnia ma swoje znaczenie, a najbogatsze w obrzędy i zwyczaje są ostatnie trzy dni, zwane Triduum Świętym lub Paschalnym. Współcześnie część z nich jest wciąż żywotna, inne zostały zupełnie zapomniane. Na Śląsku do dnia dzisiejszego można obserwować bogactwo zwyczajów związanych z Wielką Nocą – niektórzy badacze twierdzą, że należą one do najbarwniejszych w Polsce. „Palenie żuru”, wypędzanie Judasza, stanickie fakle, wielkopiątkowe mycie się w rzece, kulanie jajec, chodzenie z kokotkiem to tylko niektóre ze zwyczajów, jakie przybliżymy na zajęciach. Nie zapomnimy też o fascynującym zwyczaju procesji konnej, który po dziś dzień odbywa się w Wielkanocny Poniedziałek w podgliwickiej Ostropie.  

 

 

 

Większość z nas wie, że w koszyczku ze święconką powinny znaleźć się jajka – symbol początku, nowego życia. Dlaczego jednak dodatkowo pojawia się chrzan, sól i… naczynie z wodą? Podczas spotkania opowiemy o symbolice pokarmów wielkanocnych, a w części warsztatowej wykonamy i uzupełnimy nasze… własne koszyczki!

 

 

 

Tradycyjne palmy wielkanocne przygotowuje się z gałązek wierzby, która w symbolice kościoła jest znakiem zmartwychwstania i nieśmiertelności duszy. Dawniej wierzono że poświęcona i przechowywana przez cały rok palma, uchroni domowników od złych wydarzeń. Dzisiaj bardzo często pełni także funkcję dekoracyjną – nierzadko jej wygląd odbiega od tego z minionych wieków… Podczas zajęć poznamy historię palmy wielkanocnej i związane z nią symboliczne znaczenia. Uczestnicy porównają tradycyjną śląską palmę z palmami z innych regionów Polski. Zastanowimy się też, o jaką palmę w Niedzieli Palmowej chodzi – daktylową, kanaryjską czy może jednak… kwiatową. Dzięki fragmentom „Itnierarium” pątniczki Egerii dowiemy się natomiast, jak Niedzielę Palmową obchodzono ponad 1600 lat temu w Ziemi Świętej  i gałązki jakich roślin niosły dzieci w uroczystym pochodzie upamiętniającym wjazd Pana Jezusa do Jerozolimy!

 

 

W którym regionie Polski na świątecznym stole królują kraszonki i czym różnią się od pisanek? Gdzie młodzież w Niedzielę Wielkanocną bawi się w „Przywołówki” i kim jest Siuda Baba, która w noc przed Lanym Poniedziałkiem odwiedza domowników w podkrakowskich wsiach? Na czym polegała zabawa „Na Rękawce”? Na okres Świąt Wielkiej Nocy, a także poprzedzający je Wielki Post, przypada cały szereg zwyczajów ludowych, z których część wykazuje wciąż dużą żywotność. W trakcie zajęć posłuchamy o tym, jak Wielkanoc obchodzili nasi pradziadowie i przygotujemy mapę obrzędów i zwyczajów związanych z Wielką Nocą, wzorowaną na Polskim Atlasie Etnograficznym.

 

 

 

Wielkanoc - jak pisał Jean Hani, francuski filozof – wyraża główną tajemnicę chrześcijaństwa  – „przejście” (pesah) ze śmierci do życia. Rytuał wigilii paschalnej jest rytuałem odrodzenia zarówno kosmicznego, jak i jednostkowego, zapożyczającym swoje treści z odradzania się natury. Data Wielkiej Nocy – choć ruchoma – przypada zawsze w niedzielę po pierwszej wiosennej pełni Księżyca. Wiąże się to nie tylko z odwołaniem do kalendarza hebrajskiego, ale też – jak wskazuje Hani – do  bardzo starej koncepcji, „[…] według której pełnia księżyca uważana była za dzień święty z tego powodu, że odpowiadała pozycji gwiazd w epoce wieku złotego, ale dotyczyło to szczególnie pełni, która zbiegała się, lub przynajmniej sąsiadowała, z równonocą wiosenną”. O kosmicznym wymiarze symboliki Wielkiej Nocy, która posługuje się obrazami światła, ognia i wody, o znaczeniu baranka, jajka, pszczoły i miodu – opowiemy podczas zajęć. W części warsztatowej wykonamy pracę plastyczną tworząc – w oparciu o szablony – ozdobne, wielkanocne, wiosenne jajko. Zajęcia dla uczniów szkół podstawowych oraz ponadpodstawowych. Zajęcia prowadzi dr Ewa Chudyba.

 

Śląska Wielkanoc zarówno pod względem kulinarnym jak i obyczajowym zmieniła się na przestrzeni lat. Lekcja przybliży dawne, często nieznane młodym ludziom zwyczaje związane z okresem przygotowań do Wielkiej Nocy oraz jej przebiegiem, takie jak: palenie żuru, wypędzanie Judasza, wielkopiątkowe mycie się w rzece, kulanie jajec czy szukanie zajączka. Na OOA znajdują się eksponaty, które przedstawiają sceny z życia Jezusa np: plakiety ,,Madonna z Dzieciątkiem'' czy ,,Madonna della Sedia'' ( modele L. Poscha ), plakieta okrągła ,,Chrzest Chrystusa'' ( również L. Posch ) czy wreszcie krucyfiksy ( z przedstawieniem apostołów na postumencie ) lub rzeźba Chrystusa Ukrzyżowanego. Lekcja w sposób najbardziej kompletny wizualizuje wszelkie aspekty ( od Środy Popielcowej po Poniedziałek Wielkanocny ) związane z Wielkanocą i przeznaczona jest dla wszystkich grup odbiorców, po odpowiednim dostosowaniu. W części warsztatowej uczestnicy pomalują odlewy gipsowe związane z tematyką świąteczną.

 

 

 

Lekcja powstała z myślą o najmłodszych odbiorcach ( przedszkolaki oraz kl. 1- 3 ) oraz dzieciach ze szczególnymi potrzebami ( takie grupy stanowią ok. 20% wszystkich uczestników). Wspólnie zastanowimy się jakie pokarmy wkładamy do koszyczka wielkanocnego oraz, które z przygotowywanych na Wielkanoc zajmują szczególnie miejsce na naszych stołach a później zestawimy je z tymi, które przygotowywali nasi przodkowie na Śląsku w okresie okołoświątecznym. W części warsztatowej uczestnicy pomalują po dwie gipsowe połówki jajka, które po połączeniu zamienią się w świąteczną pisankę.

 

 

 

Próba spojrzenia na ostatnie dni ziemskiego życia Chrystusa z punktu widzenia artysty malarza. Wydarzenia Wielkiego Tygodnia, od wjazdu Jezusa do Jerozolimy, poprzez symbolikę Ostatniej Wieczerzy a później sceny pasyjne, przedstawiające mękę, śmierć i ukrzyżowanie oraz mistyka samego Zmartwychwstania od zawsze inspirowały artystów i stały się przyczynkiem do powstania wielu osobliwych dzieł sztuki. Inspiracją do lekcji, która dedykowana jest uczniom kl. 6-8 oraz szkół ponadpodstawowych jest znajdująca się na wystawie stałej płaskorzeźba ,,Ostatnia Wieczerza'' wg Leonarda da Vinci na podstawie modelu L. Poscha. W części warsztatowej uczestnicy pomalują gipsową plakietę przedstawiającą scenę ostatniego spotkania Jezusa z uczniami w Wieczerniku.