Czy wiecie, dlaczego na śląskich stołach wigilijnych musiały pojawić się makówki i moczka, a na Kresach nie mogło zabraknąć miski pachnącej kutii? Albo kim byli  parobek Ruprecht i rogaty Krampus, którzy w grudniowe wieczory na Śląsku budzili respekt u dzieci i dorosłych? Podczas naszych warsztatów zajrzymy do dawnych domów, w których pachnie świeżo uciętym igliwiem, lampy naftowe mrugają ciepłym światłem, a stare opowieści czekają tylko, by na nowo wybrzmieć. Wspólnie odkryjemy śląskie i kresowe zwyczaje pełne magii, symboli i tajemnicy – od pustego nakrycia dla niespodziewanego gościa, przez podłaźniczki zawieszane pod sufitem na szczęście, aż po tworzenie betlyjki, w której światło betlejemskiej gwiazdy zawsze świeci najjaśniej. Usłyszymy też, co miało znaczyć rżenie konia, beczenie owiec czy ryk krowy w mroźną, wigilijną noc, kiedy – jak wierzono – świat ludzi i zwierząt na chwilę mówił jednym językiem.

Na zakończenie każdy uczestnik stworzy własną ozdobę choinkową, która nawiązuje do oryginalnych ozdób świątecznych, jakie Kresowianie przywieźli ze sobą ze Lwowa, Stanisławowa, Stryja i innych miast dawnej wschodniej części Rzeczypospolitej.

Śląsk to region bogaty w zwyczaje i obrzędy bożonarodzeniowe. Co go odróżnia od pozostałych regionów? Co to jest moczka?  Kto i po co potrząsa drzewkami w wigilijny wieczór? Dlaczego w Wigilię nie wolno rąbać drewna i wbijać gwoździ do ściany? Jakie są najbardziej popularne potrawy na bożonarodzeniowym stole i w jaki sposób ozdabiano dawniej choinkę? O wierzeniach i zwyczajach, które już zapomniano, a także o tych, które nadal są kultywowane na Śląsku dowiemy się podczas zajęć. W części warsztatowej dzieci wykonają szopkę - betlejkę, którą będą mogły następnie ustawić w domu pod choinką.

Podczas naszego spotkania wyruszymy w świąteczno-etnograficzną podróż… po Polsce! Usłyszymy o zwyczajach i tradycjach bożonarodzeniowych charakterystycznych dla różnych regionów kraju – od Pomorza, przez Warmię, Mazury, Kaszuby po Małopolskę i Górny Śląsk. Dowiemy się, kto w różnych regionach Polski w Wigilię przynosi prezenty (Gwiazdka, Dzieciątko, Gwiazdorek, a może Mikołaj?), poznamy też wybrane przykłady dziedzictwa związanego z obrzędowością Świąt Bożego Narodzenia, charakterystyczne dla danych regionów – takie jak chociażby szopki krakowskie. Zdobyte wiadomości wykorzystamy przy tworzeniu Bożonarodzeniowych Atlasów Etnograficznych, które każdy z uczestników zabierze do domu.

 

Zajęcia dla uczniów szkół podstawowych i ponadpodstawowych.

Kiedy urodził się Święty Mikołaj? Jak wygląda? Czy ma długą siwą brodę? A może pije coca-colę? Jaki obraz św. Mikołaja wykreowała popkultura, a co głosi o nim historia i legenda? Podczas zajęć przybliżymy postać prawdziwego biskupa Mikołaja z Miry, dowiemy się, skąd pochodzi zwyczaj obdarowywania się prezentami i dlaczego przypada właśnie 6 grudnia. Nie zapomnimy jednak również o innych postaciach grudniowych świętych, którzy, choć aktualnie ustępują popularnością Świętemu Mikołajowi, przez stulecia byli równie sławni. Może wśród uczestniczek zajęć znajdą się współczesne imienniczki świętych: Łucji i Barbary, a wśród uczestników – świętych Szczepana i Sylwestra? W części warsztatowej dzieci wykonają kartkę świąteczną.

Barbórka to tradycyjne górnicze święto, obchodzone 4 grudnia, w dniu św. Barbary z Nikomedii. Święta, w szczególny sposób związana z górnikami, opiekuje się wszystkimi, którzy podczas wykonywania swojej pracy ryzykują własne zdrowie. Na kilka dni przed Barbórką  organizowane są tzw. karczmy piwne, gdzie górnicy oddają się uroczystym rytuałom i oczywiście piciu piwa. Kobiety do karczm piwnych nie mają wstępu, zamiast tego organizują spotkania w swoim gronie, tak zwane babskie combry. O tym i innych górniczych obyczajach opowiemy podczas zajęć. W części praktycznej uczestnicy pomalują gipsowe odlewy o tematyce świątecznej.

Szczególną uwagę zwrócimy na wierzenia i praktyki magiczne związane z dniem wigilijnym. Ponadto omówimy: przygotowania wigilijne (zakazy i nakazy) potrawy spożywane w ten szczególny grudniowy wieczór ( w tym śląskie potrawy: siemieniotka, moczka, makówki, itp.), wróżby i praktyki magiczne wykonywane w wieczór wigilijny. Nie zabraknie informacji o wystroju izby od żłobka po choinkę. W części praktycznej uczestnicy pomalują gipsowe odlewy o tematyce świątecznej.

Stajenka, szopka, chata góralska czy grota skalna?... Ważniejsze od samej nazwy jest przesłanie jakie ze sobą niesie. Szopki całego świata obrazują niezwykłe bogactwo kultur, zwyczajów oraz symboli różnych krajów i regionów. Podczas tegorocznego spotkania adwentowego na Oddziale Odlewnictwa artystycznego, odnajdziemy wspólnie odpowiedzi na wiele pytań: jakie zwierzęta mogły być świadkami narodzin Jezusa Chrystusa i skąd ich obecność w szopce? Kogo jeszcze spotkamy w stajence? Jakie szopki stawiano na Górnym Śląsku i  co je odróżnia od innych? I skąd w ogóle wziął się zwyczaj ich budowania?. W części praktycznej uczestnicy pomalują gipsowe odlewy o tematyce świątecznej.