Z początkiem 2026 r. Muzeum w Gliwicach rozpoczęło  nowy cykl wykładów poświęconych dziejom naszego miasta i jego mieszkańców w najdawniejszym okresie jego istnienia, czyli w czasach średniowiecznych i wczesnonowożytnych. Gliwice funkcjonowały wówczas jako jeden z wielu ośrodków handlowo-rzemieślniczych, powstałych na fali kolonizacji na prawie niemieckim w XIII wieku. W końcu XVIII wieku zaczyna się kolejny etap dziejów Gliwic, związany z industrializacją… Cykl „Gliwice w średniowieczu i czasach wczesnonowożytnych” złożony jest z czterech spotkań, a przygotował go i prowadzić będzie prof. dr hab. Piotr Boroń z Instytutu Historii Uniwersytetu Śląskiego.

 

Wykłady oparte zostały na wieloletnich pracach badawczych prof. Boronia, których wyniki prezentowane były w wielu publikacjach, szczególnie trzech książkach jego autorstwa: „Dawne Gliwice. Studia z dziejów miasta i jego mieszkańców. Wokół gliwickiego rynku”, „Burmistrzowie Gliwic do 1808 roku” oraz „Gliwiccy pisarze miejscy”. W wykładach przedstawione zostaną także wyniki niepublikowanych jeszcze badań.

 

„Zadaniem wykładów będzie przedstawienie czterech aspektów dziejów miasta: prawa, zmian przestrzennych, kwestii gospodarczych i wreszcie religijności dawnych gliwickich mieszczan” – mówi prof. Boroń.

Kolejny wykład z cyklu, ostatni już, pt. „Religijność mieszczan gliwickich”, odbędzie się już w środę, 3 czerwca 2026, o godz. 17.00 w Willi Caro. Udział we wszystkich wykładach – wolny, liczba miejsc ograniczona.

 

Religia stanowi istotny element życia ludzkiego. Nie ma możliwości zrozumienia zachowań naszych przodków bez uwzględnienia przekonań religijnych. W wykładzie o religijności dawnych Gliwiczan skoncentrujemy się właśnie na ludziach i ich wyobrażeniach religijnych. A dawne Gliwice pod względem religii były miastem specyficznym. Jako jedne z niewielu miast na Śląsku w XVI wieku powiedziały „nie” reformacji. Jeśli w okolicznych miasta idee luterańskie szerzyły się powszechnie, to Gliwiczanie wytrwali przy katolicyzmie. Dlaczego tak się stało – w wykładzie pojawi się próba wyjaśnienia tego fenomenu.

Z dziejami Gliwic wiąże się postać błogosławionego Marcina Strzody, jezuity, człowieka, który w obronie Brna przed Szwedami odegrał rolę porównywalną z rolą Augustyna Kordeckiego w obronie Jasnej Góry. Ale Marcin Strzoda nie był jedynym duchownym pochodzącym z Gliwic, który zasłużył się kościołowi katolickiemu. Wątek specyficznej roli miasta, jako kolebki wielu duchownych katolickich w XVI-XVIII wieku zostanie przedstawiony na wykładzie. – mówi prof. Piotr Boroń

 

Spróbujemy także dotrzeć do przekonań religijnych zwykłych ludzi – analizując dokumenty sądowe, a także testamenty dawnych Gliwiczan, zarówno tych zamożnych, jak też osób niskiej kondycji. Dokumenty ostatniej woli, spisywane zwykle na łożu śmierci, zawierają zwykle obok tradycyjnych, choć ważnych formuł, mnóstwo danych ukazujących religijność umierających, wreszcie niemal całe projekty pogrzebowe.

W dziejach mieszczan gliwickich odnotowano jeden przypadek bluźnierstwa. Zapewne było ich więcej, lecz nie przekazano o nich informacji, bądź też oskarżeni wycofywali się i korzyli. Ten jeden przypadek blesfemii wypada omówić – jeśli miasto jawi się jako zbiorowość ludzi pobożnych, to musi być wyjątek, potwierdzający regułę.

W XVIII wieku doszło do istotnych zmian w strukturze wyznaniowej miasta. Pojawili się protestanci oraz Żydzi. Ich obecność, a także potrzeby religijne zmieniły miasto w sensie dosłownym – społeczność homogeniczna religijnie w ciągu kilkudziesięciu lat stała się społecznością zróżnicowaną wyznaniowo. Tym zmianom towarzyszyły też zmiany w przestrzeni – budowa synagogi, kościoła ewangelickiego, wreszcie zmiany w geografii cmentarzy. Miasto zmieniało się w chodząc w epokę nowoczesności – kontynuuje prof. Piotr Boroń.