„Gliwickie Muzeum (bardziej) dostępne” – projekt w toku
TERMIN
31 lipca -
31 grudnia 2026
MIEJSCE
Willa Caro
Zamek Piastowski
Radiostacja Gliwice
Od połowy czerwca w Muzeum w Gliwicach realizowany jest wielowymiarowy projekt mający za zadanie dostosowanie do potrzeb osób z dysfunkcjami wzroku i słuchu wystaw stałych w Willi Caro, Zamku Piastowskim oraz Radiostacji Gliwice. Przedsięwzięcie otrzymało dofinansowanie w wysokości 124 tys. zł w ramach programu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego „Kultura dostępna 2026”. Nosi tytuł: „Gliwickie Muzeum (bardziej) dostępne”.
Dostosowanie wystaw w trzech muzealnych Oddziałach dotyczy zarówno samych ekspozycji, na których znają się trójwymiarowe tyflografiki, podpisy w alfabecie Braille’a, elementy systemu informacji dostępnej oraz pętle indukcyjne, jak i metod prowadzenia lekcji muzealnych i oprowadzań. Przy wybranych tyflografikach umieszczone zostaną także audiodeskrypcje, czyli opisy zabytków, które osoba z dysfunkcją wzroku będzie mogła odsłuchać, równocześnie dotykając tyglografiki. Środki pozyskane w ramach projektu umożliwią ponadto osobom z niepełnosprawnościami sensorycznymi, zamieszkałym w Gliwicach i na terenie województwa śląskiego, bezpłatne uczestnictwo w dedykowanych im zajęciach edukacyjnych i oprowadzaniach. W przypadku osób z niepełnosprawnością słuchu – wycieczkom będzie towarzyszyć tłumacz języka migowego. Dodatkowo, w ramach projektu, odbyły się już szkolenia dla pracowników Muzeum w Gliwicach. Wzięli w nich udział zarówno pracownicy merytoryczni, oprowadzający po wystawach, jak i opiekunowie wystaw. Szkolenia, za które odpowiadają pracownicy naukowi Instytutu Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Opolskiego, miały na celu przybliżenie specyfiki funkcjonowania osób z dysfunkcjami wzroku i słuchu oraz zasad komunikacji z osobami ze szczególnymi potrzebami. W ramach szkoleń przeprowadzone zostały również ćwiczenia i symulacje pozwalające pracownikom Muzeum lepiej zrozumieć potrzeby osób z niepełnosprawnościami oraz identyfikować bariery utrudniające korzystanie z oferty muzealnej.
Projekt „Gliwickie Muzeum (bardziej) dostępne” przewiduje też diagnozę istniejących barier dostępności poprzez konsultacje z osobami z niepełnosprawnościami sensorycznymi, między innymi z członkami gliwickiego Koła Polskiego Związku Niewidomych oraz ekspertami zajmującymi się problematyką dostępności.
Już teraz mamy do czynienia z pierwszym „namacalnym” efektem projektu, którym jest „Migolinia” - usługa tłumacza online języka migowego, która wspiera osoby głuche i słabosłyszące w komunikacji z pracownikami muzealnej recepcji i kasy od wtorku do soboty w godzinach otwarcia trzech muzealnych Oddziałów: Willi Caro, Zamku Piastowskim i Radiostacji.
Projekt obejmuje również działania realizowane online, które pozwolą udostępnić dostosowane treści odbiorcom z regionu, a także spoza Gliwic i Śląska, którzy nie będą mogli do nas dotrzeć. W jego ramach powstaną nagrania oprowadzań po wystawach – ukazujące zbiory Muzeum w Gliwicach w szerszym kontekście dziedzictwa kulturowego regionu - wyposażone w napisy i tłumaczenie na Polski Język Migowy. W ostatnich dniach lipca odbyły się pierwsze nagrania do filmów.
Dodatkowo, w ramach projektu, powstaną także krótkie materiały wideo z komentarzami kuratorskimi tłumaczonymi na PJM. Materiały te zostaną udostępnione nieodpłatnie na stronie internetowej Muzeum oraz muzealnym kanale YouTube.
Autorką i koordynatorką projektu jest dr Ewa Chudyba, kierownik muzealnego Działu Edukacji i Promocji.
„Nad realizacją tego kompleksowego przedsięwzięcia z zakresu dostępności pracujemy zespołowo. Obiekty do tyflografik wybierane są w konsultacji z kierownikami muzealnych działów: Sztuki i Rzemiosła Artystycznego - Patrycją Gwoździewicz, Archeologii – Moniką Michnik, Etnografii – Martą Paszko, Historii – Damianem Recławem i jego współpracowniczkami – Anną Kulczyk i Joanną Puchalik, a także z historykiem z Oddziału Radiostacja – Kamilem Gałązką. Przywołane tu osoby opracują także audiodeskrypcje wybranych zabytków. Wspólnie tworzymy też scenariusze filmów edukacyjnych, które pozwolą udostępnić dostosowane treści odbiorcom spoza Gliwic i Śląska. Realizację przedsięwzięcia wspierają – obok badaczy z Katedry Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Opolskiego – muzealna koordynator ds. dostępności, Ewa Kowalska, oraz członkowie gliwickiego Koła Polskiego Związku Niewidomych. Wiedzą ekspercką z zakresu działań na rzecz środowisk wykluczonych w przestrzeni muzealnej wspiera nas także dyrektor Muzeum w Gliwicach, Leszek Jodliński. Nad poprawnością budżetową projektu czuwa wice-dyrektor Muzeum w Gliwicach – Beata Badura-Wituła.
Projekt <Gliwickie Muzeum (bardziej) dostępne> opiera się na założeniu, że bariery w dostępie do kultury wynikają ze sposobu funkcjonowania instytucji kultury. Ich zniwelowanie wymaga zatem świadomego projektowania przestrzeni, oferty edukacyjnej i sposobów komunikacji uwzględniających potrzeby osób ze szczególnymi potrzebami. Dostępności. Bardzo się cieszę, że otrzymaliśmy możliwość wprowadzenia zmian, czyniących nasze Muzeum bardziej dostępnym” – mówi dr Ewa Chudyba.
„Rezultaty projektu <Gliwickie Muzeum (bardziej) dostępne> będą miały charakter trwały i pozostaną po zakończeniu fazy finansowania, przyczyniając się do zwiększenia uczestnictwa w ofercie Muzeum osób z niepełnosprawnościami z miasta i regionu. Na podkreślenie zasługuje fakt, iż projekt uwzględnia udział osób z społeczności niemieckiej i żydowskiej. Okolicznością budującą dodatkowy walor projektu jest fakt, iż Muzeum realizuje już równolegle projekt <Projektowanie uniwersalne kultury – dostępność w instytucjach kultury> w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027, współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, w ramach Priorytetu III Dostępność i usługi dla osób z niepełnosprawnościami Działanie nr 3.3 Systemowa poprawa dostępności. Autorką tego projektu jest Marta Paszko, kierownik Działu Etnografii i Antropologii Miasta” – mówi dyrektor Muzeum w Gliwicach, Leszek Jodliński.
Chęć udziału w projekcie zadeklarowały następujące instytucje i organizacje: Polski Związek Niewidomych – Okręg Śląski, Koło Terenowe w Gliwicach; Polski Związek Głuchych – Oddział Śląski; Specjalistyczny Ośrodek Diagnozy i Rehabilitacji Dzieci i Młodzieży z Wadą Słuchu PZG w Częstochowie; Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Dzieci i Młodzieży Niepełnosprawnej w Dąbrowie Górniczej; Ośrodek Wychowawczo-Rewalidacyjny dla Dzieci i Młodzieży Niewidomej i Słabowidzącej Polskiego Związku Niewidomych w Częstochowie; śląski Oddział Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce oraz Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Niemców Województwa Śląskiego.
Patronat honorowy na projektem objęła Prezydent Miasta Gliwice – Katarzyna Kuczyńska-Budka. Również Prezes Polskiego Związku Niewidomych, Andrzej Brzeziński oraz Zarząd Główny Polskiego Związku Głuchych objęli przedsięwzięcie patronatem honorowym. Marszałek Województwa Śląskiego, Wojciech Saługa objął patronatem honorowym bezpłatne lekcje muzealne i oprowadzania dla osób z niepełnosprawnością wzroku i słuchu z województwa śląskiego, które będą realizowane w ramach projektu.
Patronat medialny nad przedsięwzięciem objęły: Gazeta Wyborcza, Gość Niedzielny, Radio Katowice, Telewizja i Radio Imperium, Nowiny Gliwickie, TVP Info, TVP 3 Katowice
